Hoe reageren mensen op regels?

‘Dat bepaal ik nog altijd zelf wel’.
De directeur van een groot bedrijf weigerde bij een ontruimingsoefening zijn werkkamer te verlaten. Hij was de baas en hij bleef de baas. Als ‘gebruiker’ van het pand even niet de baas zijn? ‘Instructies’ van BHV’ers moeten opvolgen? Onzin. Hij bleef zitten waar hij zat. En besefte niet hoeveel grappen dit opleverde.

Dit voorbeeld zou wellicht in de theaterwereld niet voorkomen. Je rol spelen is daar immers vertrouwd, ook voor de zakelijk leider. Verder zijn het overigens wel gewoon mensen, daar in het theater. Met gewone reacties, dus ook op regels. Hoe reageren zíj op regels als ze ze niet zelf uitgevaardigd hebben? In hun hoedanigheid van lijdend voorwerp dus, niet als bepalend onderwerp. Ik zie in mijn werk vaak de volgende reacties.

1. De anarchist
Is tegen regels want elke regel beknot je vrijheid.

2. De koopman
Rekent altijd eerst uit wat de regel hem kan opleveren.

3. De Homo ludens
Heeft er altijd weer lol in om het spel zo te spelen dat hij als winnaar eindigt.

4. De angsthaas
Houdt zich aan regels, ter voorkoming van erger. Is dit een uitstervend soort in Nederland?

5. De gewetensbezwaarde
Houdt zich aan regels, maar er zijn grenzen. Wanneer het geweten nee zegt, dan is het nee.

6. De democraat
Neemt regels in acht. Ze zijn immers in ons democratisch systeem vastgesteld en de democratie is een groot goed, dus alles wat daaruit voortvloeit ook. De persoonlijke mening valt bij dit grote goed in het niet.

7. De ‘dit-geldt-niet-voor-mij’ zegger
Vindt altijd redenen waarom deze regel niet op hem van toepassing is.

8. De wijze
Je bent nooit te oud om te leren, dus ook van regels.

En tenslotte natuurlijk:
9. De baas-boven-baas
Of te wel: dat bepaal ik zelf wel. Benut elke confrontatie, dus ook die met regels, om deze stelling te bewijzen.

Er zijn ook mengvormen, maar de eerste, primaire reactie, zeg reflex, vind ik de meest interessante.
Hoe zo? Omdat je de gevangene van je eigen reflex kunt zijn. De ‘wijze’ weet dat natuurlijk allang: als je je van je eigen stereotype reactie bewust bent, heb je een keuze. Om anders te reageren. De democraat kan dan bijvoorbeeld, als hij dat echt nodig vindt, als gewetensbezwaarde reageren op een regel. Als híj dat een keer doet, maakt dat indruk.

Geen slaaf van je eigen stereoype, geen baas over regels, maar vrij om je rol te kiezen.

Zin om te reageren? Vragen? Mail mij via beran@rechtenkunst.nl.

Gebruikte trefwoorden voor deze nieuwsbrief: , , , , ,